Najlepiej nadaje się do tego foobar2000. Oczywiście w nieśmiertelnej wersji 0.8.3

Ale czym jest format AAC? Dlaczego go w ogóle używać?

… no i oczywiście jaki kodek wybrać?

Najpierw parę słów czym jest format AAC.

co to jest AAC?

Format AAC to oficjalny następca formatu MP3. Po pierwsze MP3 był częścią standardu MPEG-1, zaś AAC jest częścią standardu MPEG-4 (MPEG-2 w sumie też). Do plików MPEG-4 zaliczają się wszystkie pliki AVI (DivX/XviD) oraz BluRay i MP4 (H.264), zaś MPEG-2 to po prostu DVD.

Właśnie, nawet rozszerzenie kontenera – MP4 – wskazuje na bliskie pokrewieństwo z MP3. Z jedną ważną różnicą.

O ile MP3 to format kompresji i jednocześnie rozszerzenie pliku, o tyle tu formatem kompresji jest AAC zaś MP4 to kontener. To tak jakby trzymać kartę papieru (dane, w tym przypadku skompresowane dane) luzem albo w kopercie. W przypadku AAC jest właśnie tak – utwór skompresowany w formacie AAC może być “luzem” jako plik AAC lub zamknięty w kontenerze MP4 (jakość jest dokładnie ta sama, zaś różnica wielkości pliku jest pomijalna – 50KB to tyle co np. okładka albumu dodana do tagu).

Chciałbym tu wyrażnie zaznaczyć że plik AAC od pliku MP4 nie różni się tylko rozszerzeniem i NIE WYSTARCZY “jedynie zmienić to rozszerzenie” aby z pliku AAC zrobić plik MP4 i na odwrót. Sposób konwersji (bezstratnej) pomiędzy formatami AAC i MP4 opisuję gdzieś poniżej…

Ale że nie może być za prosto, więc wiąże się z tym kilka rzeczy…

Po pierwsze niektóre odtwarzacze czytają tylko pliki AAC, inne tylko MP4, innym zaś nie robi to żadnej różnicy.

Po drugie Apple wymyśliło sobie, że pliki MP4 będą się nazywały nie MP4 a:

• M4A jeśli zawierają muzykę (MP4 Audio)
• M4B jeśli zawierają audiobooka (MP4 Book)
• M4P jeśli są zabezpieczone (MP4 Protected)

Po trzecie format AAC dzieli się na kilka – ujmijmy to – “podformatów”.

Najpopularniejszy to AAC LC. Jeśli ktoś mówi o plikach AAC/MP4/M4A to w 99% przypadków ma na myśli AAC LC. Nazwa pochodzi od AAC Low Complexity (AAC małej złożoności) – chodzi o to, że format “nie wymaga potężnego procesora w czasie odtwarzania”… w przeciwieństwie do formatu OGG Vorbis (który do dziś nie doczekał się naprawdę wydajnego dekodera). W praktyce powoduje to, że odtwarzanie plików AAC właściwie nie różni się niczym (poza wyższą jakością dźwięku) od odtwarzania plików MP3.

HE-AAC (czasem zapisywane jako AAC+) zaś jest “rozwinięciem” AAC LC. Jest on dla AAC tym, czym dla MP3 jest mp3PRO – zasada jest zupełnie ta sama. Niskie częstotliwości (do około 8-11kHz) kompresowane są “normalnie”, zaś wysokie są kompresowane (czy raczej “odbudowywane”) przy pomocy bardzo wydajnego algorytmu SBR (Spectral band replication). Algorytm ten jest wydajny pod względem “mocy kompresji”, ponieważ pod względem “wydajności odtwarzania” czy “jakości” już niestety mniej…

HE-AAC v2 (czasem zapisywane jako eAAC+) różni się od HE-AAC tym, że kompresowana jest dodatkowo “informacja stereo”. Sam utwór stereo kompresowany jest wówczas do mono, zaś za “odtworzenie” stereo odpowiedzialny jest algorytm PS (Parametric Stereo). Ponownie algorytm ten jest wydajny jedynie pod względem “mocy kompresji”, ale nie “wydajności odtwarzania” ani “jakości”…

… więc teraz nasuwa się pytanie – po co to wszystko?

Zaletą HE-AAC i HE-AAC v2 nad AAC LC jest oczywiście to, że dźwięk można mocniej kompresować. Bitrate plików AAC (AAC LC) plasuje się zwykle w zakresie od 128kbps do 320kbps. Oczywiście nie ma technicznych przeszkód by wykorzystać pełen zakres bitrate’u, czyli od 8kbps do 500kbps… ale… zawsze jest jakieś “ale”.

W górnej części zakresu bitrate’u – podobnie jak w przypadku formatu OGG Vorbis – tak szalony bitrate jak 500kbps ociera się o bitrate plików skompresowanych bezstratnie. Jako że format AAC (podobnie jak OGG Vorbis) jest formatem stratnym, to jego jakość nigdy nie będzie taka jak jakość plików skompresowanych bezstratnie… więc raczej bezsensem jest tworzyć tak duże pliki o dyskusyjnej jakości. Drugą kwestią jest to, że dużo wcześniej przestaniemy odróżniać oryginał CD-Audio od pliku AAC. O ile plik MP3 staje się “przeźroczysty” dla przepływności 192kbps, o tyle plik AAC jest często przeźroczysty (ponownie jak OGG Vorbis) już dla 128kbps (w zastosowaniu “na codzień”, nie “do audiofilskiego odsłuchu”). Stąd “rozsądną” górną granicą jest – podobnie jak w przypadku formatu MP3 – 320kbps.

W dolnej częsci zakresu bitrate’u zaś, lepiej od AAC LC spisują się – stworzone specjalnie w tym celu – HE-AAC i HE-AAC v2. Uznaje się że HE-AAC stosuje się dla przepływności od 64kbps do 96kbps, zaś HE-AAC v2 dla 32kbps do 48kbps i nawet niżej (sic!).

Znów zwrócę uwagę na analogię z formatem OGG Vorbis. Niewiele osób o tym wie (albo zwraca na to uwagę), ale dla niskiego bitrate’u format OGG Vorbis używa także innych, “bardziej sprytnych” algorytmów takich jak Noise Shaping (odpowiedzialny – jak SBR – za kompresję wysokich tonów) oraz Channel Coupling (odpowiedzialne – jak PS – za kompresję stereo).

Jednakże pomiędzy formatem AAC a OGG Vorbis istnieje też jedna diametralna różnica.

O ile w przypadku formatu OGG Vorbis te dodatkowe algorytmy są “częścią standardu” (kiedy odtwarzacz potrafi odegrać pliki OGG Vorbis, to znaczy że potrafi odegrać także te “z włączonymi algorytmami dla niskiej przepływności”). W przypadku formatu AAC tak nie jest.

To że odtwarzacz gra pliki AAC (AAC LC) nie znaczy wcale że potrafi także odtwarzać pliki HE-AAC i HE-AAC v2. Przykładowo iPody do dziś nie odtwarzają plików HE-AAC i HE-AAC v2… choć nie żeby był ku temu powód (kto by chciał słuchać plików 64kbps mając iPoda 160GB).

Ale za to właściwie wszystkie komórki odtwarzają pliki HE-AAC (nie wszystkie odtwarzają jednak HE-AAC v2). W przypadku telefonów komórkowych jest to o tyle ważne, że nie mają one 160GB… a często ich wbudowana pamięć nie nawet 256MB (ok, w czasach kart 1GB kosztujących nieraz 10zł nie ma to większego znaczenia).

Więc pozostawiamy kwestię HE-AAC i HE-AAC v2 w spokoju (ale dla zainteresowanych jest o tym notka nieco poniżej).

Poza AAC LC, HE-AAC i HE-AAC v2 istnieją jeszcze inne typy plików AAC, ale są na tyle niepopularne, że nie będę o nich w ogóle wspominał…

Przechodzimy teraz od kwestii “dlaczego?” do kwestii “jak?”.

kodeki AAC

Kodeków AAC istnieje kilka, jednak tylko trzy spośród nich się w ogóle liczą.

http://sourceforge.net/projects/faac/

Pierwszym z nich jest FAAC, czyli Freeware Advanced Audio Coder. Wspominam o nim tylko dlatego, że kiedyś był to jedyny darmowy kodek AAC. Oczywiście wciąż można go używać i wciąż oferuje on jakość lepszą niż MP3.

Jednakże istnieją lepsze kodeki AAC. Do tego – w przeciwieństwie do formatu MP3, licencji i kodeków (np. komerycjny FhG) z nim związanych – kodeki AAC zostały w pewnym momencie udostępnione za darmo.

http://www.nero.com/eng/nero-aac-codec.html

Kolejnym – także darmowym – kodekiem jest Nero Digital Audio, który jest rozwijany przez producenta znanego programu do nagrywania płyt CD/DVD (a obecnie producenta “kombajnu multimedialnego, który kiedyś był programem do nagrywania płyt CD”).

http://www.apple.com/itunes/download/

Trzecim kodekiem jest obecny m.in. w programie iTunes kodek pochodzący z odtwarzacza QuickTime pochodzącego oczywiście od Apple (producenta iPodów, gdyby ktoś nie miał pewności ;) ).

A jak się mają do siebie jakościowo? Na podstawie ślepych testów uznaje się że “na codzień” najlepiej spisuje się kodek iTunes/QuickTime. Przykładowe podsumowanie jednego z testów brzmi:

Wynik uzyskany dla kodeka iTunes jest mniej lub bardziej zbliżony do wyniku dla kodeka Nero. Jednakże zazębiające się jedynie w niewielkim zakresie marginesy błędu tychże wyników wskazują, iż kodek iTunes jest rzeczywiście lepszy od kodeka Nero, lecz przy pewności mniejszej niż 95%.

Czyli kodek iTunes jest najlepszy i wszyscy są szczęśliwi… nie… nie do końca.

FAAC pominę. Ok, jest darmowy i niezależny, ale w końcu chodzi o jakość (a jak wynika z testu FAAC do Nero ma się jak Nero do iTunes).

Nero co prawda ma – przynajmniej sugerując się testem – nieco niższą jakość niż iTunes, jednak ma też pewne niezaprzeczalne zalety:

• żeby go używać wystarczy mieć jeden mały plik EXE (enkoder), nie trzeba instalować molocha iTunes + QuickTime
• poza “podstawowym” AAC LC, kompresuje także do HE-AAC i HE-AAC v2 (o czym było już wyżej, ale będzie też nieco niżej)

Używanie iTunes wymaga poświęcenia w postaci instalacji iTunes (któro od jakiegoś czasu “gratis” instaluje jeszcze QuickTime’a, po odinstalowaniu którego iTunes przestaje się uruchamiać), jednakże dla posiadaczy iPodów nie powinno to być wielki kłopot (dla posiadaczy innych odtwarzaczy może, ale nie musi).

Poza tym iTunes – o czym już wcześniej pisałem – nie kompresuje plików HE-AAC ani HE-AAC v2.

kompresja do formatu AAC

W kompresji do formatu AAC pomaga oczywiście nieoceniony foobar2000 0.8.3 (dBpoweramp też, ale tylko używając kodeka Nero a nie iTunes, poza tym jest prosty w obsłudze więc nie będę nic o nim pisał).

foobar2000 i Nero AAC

Aby użyć kodeka Nero, w foobarze2000 klikamy prawym przyciskiem myszy na playliście, wybieramy “Convert -> Settings…”, a następnie klikamy na “Add new” i z listy wybieramy “Commandline Encoder”.

W polu “Encoder” wskazujemy plik neroAacEnc.exe (uniwersalny) lub neroAacEnc_SSE2.exe (z optymalizacją pod SSE2 – czyli dla wszystkich nowych procesorów), które wypakowujemy z pliku ZIP pobranego ze strony Nero.

W polu “Extension” wpisujemy “mp4″ lub “m4a” (nie “aac”!).

W polu “Parameters” wpisujemy dosłownie co następuje:

-q 0.5 -if – -of %d

I z listy “Tag” wybieramy “default”.

W “display name” wpisujemy nazwę ustawienia, np. “Nero AAC”.

Czyli ma to wyglądać tak:

Do wyjaśnienia pozostaje kwestia jakości/bitrate’u.

AAC posiada dwa sposoby określenia jakości:

• wg. bitrate’u (jak MP3)
• wg. jakości/parametru “q” (jak OGG Vorbis)

W przypadku Nero AAC wygląda to tak, że fragment “-q 0.5″ zamieniamy odpowiednio na…

Jeśli chcemy ustawiać “dla jakości”, to zamiast “0.5″ wpisujemy cokolwiek od “0.1″ (niejako odpowiednik Q1 w OGG Vorbis) do “1.0″ (niejako Q10 w OGG Vorbis).  Poza tym nie wiem jak wygląda “średni bitrate” dla każdego z tych ustawień – nigdy nie chciało mi się sprawdzać bo nie używam kodeka Nero.

Jeśli chcemy ustawić “pod bitrate”, to zamiast “-q 0.5″ wpisujemy “-br 128000″, gdzie “128000″ znaczy “około 128kbps”, np. “około 320kbps” to będzie “320000″.

Kodek Nero automatycznie – w zależności od ustawionej jakości bądź bitrate’u – wybiera czy plik AAC to będzie AAC LC (czyli AAC) dla 128kbps i wyżej, HE-AAC (czyli AAC+) dla 64kbps do 112kbps i HE-AAC v2 (czyli eAAC+) dla mniej niż 64kbps albo 48kbps… prawdę powiedziawszy nie sprawdzałem.

Po ustawieniu wszystkiego wybieramy na playliście foobara2000 pliki przeznaczone do konwersji, klikamy na nich prawym przyciskiem myszy, wybieramy “Convert -> Run conversion”, z listy wybieramy “Nero AAC” i wskazujemy gdzie zapisać pliki po konwersji…

foobar2000 i iTunes AAC

Z iTunes sprawa jest nieco bardziej skomplikowana. Po pierwsze należy pobrać i zainstalować iTunes.

Aby użyć kodeka iTunes, w foobarze2000 klikamy prawym przyciskiem myszy na playliście, wybieramy “Convert -> Settings…”, a następnie klikamy na “Add new” i z listy wybieramy “Commandline Encoder”.

W polu “Encoder” wskazujemy plik iTunesEncode.exe, który wypakowujemy z poniższego pliku ZIP (nie wiem skąd można pobrać “nowszą” wersję… albo jakąkolwiek wersję… więc zamieszczam go tutaj):

iTunesEncode46.zip

W polu “Extension” wpisujemy “mp4″ lub “m4a” (nie “aac”!).

W polu “Parameters” wpisujemy dosłownie co następuje (to ma oczywiście być w całości w jednej linii!):

-e “AAC Encoder” -a “%artist%” -l “%album%” -t “%title%” -g “%genre%” -y %date% -n %tracknumber% -i %s -o %d -d

I z listy “Tag” wybieramy “none”.

W “display name” wpisujemy nazwę ustawienia, np. “iTunes AAC”.

Czyli ma to wyglądać tak:

Do wyjaśnienia pozostaje kwestia jakości/bitrate’u.

Tutaj bitrate ustawiamy bezpośrednio w iTunes (sic!), w menu: “Edit -> Preferences”, w zakładce “Advanced -> Importing”. Na liście “Setting” klikamy na “Custom”…

… i pojawia się okienko wyboru parametrów kompresji…

… w którym ustawiamy… Właśnie. Jak ustawić kompresję AAC w iTunes?

• Stereo Bit Rate – po prostu bitrate pliku po kompresji (uwaga! po ustawieniu “channels: mono” plik po kompresji będzie miał POŁOWĘ ustawionego tu bitrate’u), najlepiej ustawić 192kbps
• Sample Rate – próbkowanie, najlepiej zostawić na “Auto”
• Channels: kanały (stereo lub mono), najlepiej zostawić na “Auto” (iTunes nigdy nie zrobi pliku mono ze stereo, ale jednocześnie nie będzie robiło niepotrzebnie z pliku mono pliku stereo)
• Use Variable Bit Rate Encoding (VBR) – zaznaczenie tego spowoduje włączenie algorytmu VBR, odznaczenie spowoduje użycie algorytmu ABR, najlepiej jest to zaznaczyć
• Optimize for voice – spowoduje nałożenie na dźwięk filtru, który usunie niskie i wysokie częstotliwości a pozostawi jedynie zakres ludzkiego głosu… najlepiej jest to zaznaczyć podczas kompresji audiobooków i podcastów (pozwala to na uzyskanie zauważalnie lepszej jakości przy dla tego samego bądź nawet niższego bitrate’u)

Po ustawieniu wszystkiego w iTunes (iTunes można zostawić włączone… i tak za chwilę samo się włączy) wracamy do foobara2000, wybieramy na playliście foobara2000 pliki przeznaczone do konwersji, klikamy na nich prawym przyciskiem myszy, wybieramy “Convert -> Run conversion”, z listy wybieramy “iTunes AAC” i wskazujemy gdzie zapisać pliki po konwersji…

Uwaga! W czasie trwania konwersji nie używamy iTunes!

konwersja M4A <-> MP4

W powyższych przykładach widać że po konwersji plik będzie miał rozszerzenie M4A… a co jeśli jakiś odtwarzacz gra tylko pliki MP4? Albo odwrotnie – ustawiono MP4 a potrzebny jest plik M4A?

Sprawa jest prosta – wystarczy tylko zmienić rozszerzenie.

konwersja MP4 <-> AAC

Nieco inaczej wygląda sytuacja, kiedy odtwarzacz gra tylko pliki AAC (a po konwersji dostajemy tylko MP4).

Sprawę ratuje nieoceniony wręcz foobar2000 0.8.3 (nowsze wersje chyba tego nie mają) pozwalający na bezstratną konwersję między formatami MP4 i AAC (czyli umieszczanie bądź wyciąganie strumienia AAC w/z kontenera MP4).

Aby wydostać plik AAC z pliku MP4, na playlistę foobara2000 wrzucamy plik (bądź pliki) MP4 przeznaczone do konwersji, zaznaczamy je, klikamy na nich prawym przyciskiem myszy, z menu wybieramy “MP4 utilities -> Extract MP4 Tracks…” i wskazujemy gdzie pliki AAC mają zostać zapisane.

Aby – odwrotnie – dostać pliki MP4 z plików AAC, na playlistę foobara2000 wrzucamy plik (bądź pliki) AAC przeznaczone do konwersji, zaznaczamy je, klikamy na nich prawym przyciskiem myszy, z menu wybieramy “MP4 utilities -> Convert to MP4…” i wskazujemy gdzie pliki MP4 mają zostać zapisane.

uzupełnienie i materiały dodatkowe

• Jak wybrać optymalną jakość kompresji?
• Co to jest: CBR, VBR, ABR? – w przygotowaniu
• Dlaczego nie powinno się rekompresować muzyki? – w przygotowaniu

inne formaty kompresji

• Kompresja stratna
  • MP3
  • WindowsMedia Audio (WMA) – w przygotowaniu
  • Ogg Vorbis – w przygotowaniu
  • Musepack (MPC) – w przygotowaniu
  • ADPCM WAVE – w przygotowaniu
  • mp3PRO – w przygotowaniu
• Kompresja bezstratna
  • PCM WAVE – w przygotowaniu
  • FLAC – w przygotowaniu
  • Monkey?s Audio (APE) – w przygotowaniu
  • Lossless WMA – w przygotowaniu