Okazuje się że istnieje sposób wygodniejszy. Nawet został on wskazany w komentarzach do poprzedniego wpisu – jednak wtedy uznałem go za nieintuicyjny…

… i faktycznie nie jest zbyt intuicyjny, ale kiedy się doń przyzwyczaić, okazuje się całkiem niezły. Chodzi oczywiście o program MusicBrainz Picard.

Używanie tegoż programu ma kilka niezaprzeczalnych zalet:

• obsługuje wszystkie popularne i mniej popularne formaty kompresji muzyki (od MP3 aż po ALAC)
• rozpoznaje zarówno całe płyty, niepełne płyty jak i pojedyncze utwory
• posiada sporą bazę płyt… mało że płyt – często także różnych wydań tej samej płyty
• wszystkie dane płyty wpisywane są przez entuzjastów, więc:
  • w tychże danych nie ma pomyłek (jeśli nawet są, to są szybko usuwane)
  • wielkie litery używane są poprawnie (w zależności od pisowni danego języka) a nie “jak leci”
  • zachowane są wszystkie znaki specjalne (narodowe, interpunkcja, ozdobniki  etc.)
• na życzenie (przy pomocy dodatkowego pluginu) program znajduje automatycznie okładkę i dodaje ją do tagów lub jako osobny plik w folderze, w którym znajduje się tagowany album

Wady? Jest w sumie trzy…

Po pierwsze standardowo ciężko jest wypełnić pole “gatunek” (ale to pole ciężko jest nieraz ręcznie wypełnić). Po drugie okładki znajdowane przez ten program są relatywnie niskiej jakości (daleko im do tych z iTunes).

Po trzecie wciąż podtrzymuję że program jest nieintuicyjny i trudny w obsłudze “z doskoku”. Ba, nawet używając go przez jakiś czas, wciąż potrafi zaskoczyć nieprzewidzianym zachowaniem…

Niemniej jednak warto spróbować, bo przetrawiona nim kolekcja muzyki z uporządkowanej staje się naprawdę uporządkowana (minus pole “gatunek”).

MusicBrainz Picard

Sam program można pobrać ze strony projektu:

musicbrainz.org/doc/PicardDownload

Do programu istnieją pluginy, które pobrać można z odpowiedniej strony. Pluginy należy pobrać i – po instalacji programu – skopiować do folderu plugins znajdującego się oczywiście w miejscu, gdzie zainstalowano program.

Osobiście za przydatne uważam jedynie dwa pluginy:

1. Disc Numbers – przenosi numer płyty z nazwy albumu – np. “Album (disc 1)” – do odpowiedniego tagu… dzięki czemu przykładowo iTunes wyświetla wielopłytowy album pod jedną nazwą, ale jednocześnie układa kolejne płyty we właściwiej kolejności
2. Cover Art Downloader – w ramach desperacji używa(łby)m tego pluginu, ustawiłem go tak, że umieszcza okładkę jako osobny plik w folderze z aktualnie tagowanym utworem (na wypadek gdyby iTunes nie miało okładki do tego konkretnie albumu)

Są jeszcze dwa inne, potencjalnie interesujące pluginy:

1. Last.fm Tags – jako “gatunek” ustawia tagi z last.fm (można ustawić próg popularności danego tagu, od jakiego zostanie on użyty – żeby nie było że w plikach znajdzie się tag “fajna muzyka” nadany przez jedną osobę)… ale i tak kończy się to nadaniem albumowi gatunku dosłownie: “Glam Metal/Glam Rock/Emo/Indie/Wave/Emotion” co jest IMO trochę bez sensu…
2. Search Plugins – jeśli już znajdziemy płytę, której nie ma w bazie, zamiast tagować ją ręcznie możemy próbować wyszukać ją na innych stronach…

W każdym razie żadnego z tych dwóch pluginów nie używam i nie będę ich szerzej opisywał…

Słowo wstępu

Sam proces tagowania jest w sumie prosty, ale trzeba z góry wiedzieć co ma się stać. Zwłaszcza jeśli album “rozlezie” się na kilka różnych albumów…

Na początek (z własnej praktyki) wyrażnie zaznaczę: nie próbujcie tagować więcej niż jednego albumu naraz… oczywiście że to w sumie zadziała, ale oszczędzicie sobie tym pewnych nieprzewidzianych problemów (dotyczących szeroko pojętego usability).

Przykładowo jeśli wybierzecie “skanuj wszystkie utwory” i zdecydujecie się nieco “przyspieszyć” proces (ręcznie segregując część pozostałe utwory z danej płyty i zapisując tagi), to zdziwicie się że program zdaje się “wisieć” zamiast rozpoznawać kolejną płytę… a on po prostu będzie skanował otagowane już pliki poprzedniej płyty niezależnie od tego, że nic lepszego już nie wymyśli… ale wyprzedzam fakty…

Tagowanie

Ja robię po prostu tak, że do każdej płyty otwieram nowe okienko programu (jeśli nawet mam otwarte z poprzedniej płyty to zamykam je i otwieram nowe) i przeciągam folder zawierający utwory do lewej części okna.

Teraz album można otagować na dwa sposoby.

Sposób szybki

Należy kliknąć na “unmatched files” i wybrać “Cluster”. Program wtedy automatycznie zbierze utwory w płytę (płyty). Oczywiście o ile te pliki mają już jakieś tagi (to że są w jednym folderze i są ponumerowane w nazwach plików nie wystarczy).

Teraz pozostaje już tylko kliknąć na nazwie płyty w lewej części okna a następnie “Lookup”. Wtedy płyta powinna zostać rozpoznana i otagowana.

Ostatecznie wystarczy kliknąć na nazwie rozpoznanej płyty w prawej części okna i kliknąć “Save”.

Z “szybkim” sposobem wiąże się jednak pewien problem, o którym już wyżej pisałem – pliki muszą mieć jakieś tagi (zdaje się iż minimalnie: wykonawca, nazwa albumu i numer utworu) żeby dały się “ułożyć w album” i rozpoznać jako całość…

… więc sposób ten jest przydatny głównie do poprawiania istniejących już, ale marnych (np. zawierających literówki/błędy) tagów. Nie zaś do tagowania “od zera”.

Sposób pewny ale powolny

Drugi sposób to zamiast kliknąć na “Cluster”, klikamy na “Scan”. Co ciekawe, jeśli już kliknęliśmy na “Cluster” i chcemy teraz kliknąć “Scan” to się nie da… trzeba zamknąć program i przeciągnąć folder z albumem ponownie.

Skanowanie każdego utworu trwa “chwilę”, zaś efekt jest właściwie taki sam jak poprzednio – pliki zostały otagowane, ale stało się to niezależnie od tego, czy zawierały już jakieś tagi czy nie (przydatne do tagowania świeżo zripowanych płyt). Wystarczy więc zaznaczyć nazwę płyty i kliknąć “Save”.

Problem zaczyna się jednak wtedy, kiedy album rozpoznany zostaje jako kilka albumów… przykładowo tak:

Tu pojedynczy album został rozpoznany jako dwa różne albumy o różnej ilości utworów (a zdarzało mi się że jeden album rozkładany był nawet na 5).

Oczywiście to w sumie dobrze, znaczy to że baza albumów jest rozległa, jednak jest to mało wygodne (i w ogóle niepoprawne) jeśli każdy utwór wylądował w innym albumie…

Co można wtedy zrobić?

Po pierwsze należy się zastanowić jaką właściwie płytę posiadamy (ile i jakich utworów – na niektórych płytach mogą znajdować się bonusowe utwory, jeden z utworów może być inny bądź wręcz kolejność utworów może być różna).

Kiedy już ustalimy któro wydanie posiadamy, należy złapać nazwę płyty której NIE posiadamy (a są w niej nasze utwory) i przeciągnąć ją na nazwę płyty, którą posiadamy. Utwory zostaną automatycznie przeniesione i dopasowane do utworów których w pierwszym momencie “brakowało” (oczywiście można przenosić pojedyncze utwory i upuszczać je na brakujące utwory w naszej płycie).

Po tym prostym zabiegu klikamy “Save”.

Jeśli i to nie pomogło

Ok, jest jeszcze jeden sposób na tagowanie.

Po upuszczeniu folderu do okna programu klikamy ikonkę “szkło powiększające” znajdujące się po prawej od pola tekstowego tuż pod menu. Otworzy się wtedy przeglądarka i pozwoli na manualne znalezienie albumu w bazie (o ile się w niej znajduje).

Kiedy już album znajdziemy, klikamy małą ikonkę “Tag” (czasem jej nie widać… nie wiem czemu… wtedy oczywiście nic nie klikniemy więc nic nie otagujemy) i dane albumu zostają przeniesione do programu.

Teraz wystarczy przeciągnąć pliki z lewej części okienka do prawej – może ułożą się same, może będzie trzeba pojedynczo dopasowywać nasze pliki do utworów na płycie. To już zależy od konkretnego przypadku.

Koniec końców – jeśli się z tym uporamy – klikamy “Save”.

Ostatecznie…

Pickard to dobry tager – z uwagi na rozległą bazę płyt i porządnie wpisane tagi… z drugiej strony jest to program nieintuicyjny w obsłudze, o wielu niedoróbkach jeśli chodzi o usability.

Czy warto go używać?

Tak. Koniecznie, jeśli tylko chcemy mieć porządnie otagowane pliki… jednak trzeba poświęcić trochę czasu na oswojenie się z programem i nie zrażać się drobnymi niepowodzeniami… Najprościej jest wtedy zamknąć okno programu, otworzć go ponownie i rozpocząć od początku.

Oczywiście wciąż pozostaje kwestia pustego pola “gatunek”…

Oraz “sporo różnych tagów”, które znajdą się w pliku po tagowaniu… ale nadmiar akurat w niczym nie powinien przeszkadzać.

Przede wszystkim słowo wyjaśnienia – nie uznaję wersji 0.9.x foobara2000. Dlaczego? Pisałem już kilkukrotnie, nie pytajcie, nie odpowiadam na pytania związane z wersją 0.9.x. Ale jak najbardziej, kto chce może go używać. To nie jest tak że wersja 0.9.x jest “do szpiku zła”.

Wersję o której piszę – foobar2000 0.8.3 wraz z opisywanymi wtyczkami – pobrać można z mojego repozytorium.

“Lepszy dźwięk”?

Po pierwsze, osobom oczekującym rewolucyjnej poprawy dźwięku, przytoczę słowa samego autora foobara2000: “foobar2000 NIE brzmi lepiej”.

Co to znaczy i dlaczego wiele osób twierdzi że jednak brzmi lepiej?

Cóż… należy pamiętać że foobar2000 brzmi “po prostu dobrze”, czyli tak jak jak powinien brzmieć każdy normalny odtwarzacz. Różnica polega nie na tym, że foobar2000 jest powyżej normy, tylko właśnie na tym, że inne odtwarzacze są czasem poniżej tejże normy. Przykładowo źle napisany bądź źle skonfigurowany odtwarzacz może dodawać różnego typu zniekształcenia do dźwięku, podczas gdy foobar2000 tego nie robi.

Więc poprawnie skonfigurowany foobar2000 powinien brzmieć równie dobrze co – przykładowo – poprawnie skonfigurowany Winamp czy iTunes.

Tylko że właśnie… osoby używające Winampa czy iTunes raczej nie interesują się konfiguracją tychże (iTunes i tak właściwie nie da się konfigurować), a jedyna rzecz jaką robią po instalacji to ustawienie maksymalnego podbicia basu przy pomocy equalizera. A że takie osoby – jeśli już zainteresują się foobarem2000 – stają się także “bardziej świadome tego wszystkiego, co jest związane z odtwarzaniem muzyki”, więc bardziej przykładają się do konfiguracji… czy też po raz pierwszy coś w ogóle konfigurują.

I właśnie z powyższych powodów istnieje mit “że foobar2000 brzmi 2000% lepiej” :)

Różnica brzmienia – o ile będzie jakaś różnica – jest raczej subtelna niż rewolucyjna. Choć ok, w krytycznych przypadkach bywa że jest i rewolucyjna… ale to wciąż jest tylko “jakość taka, jaka powinna być od samego początku” a nie “jakość jak 2000% normy posiadanego sprzętu”.

Dlatego osoby rządne wywrócenia komputera na lewą stronę tylko po to, żeby zainstalować foobara2000 i spalić na stosie Winampa, mają w tym momencie ostatnią szansę na zastanowienie się czy nie prościej będzie po prostu starannie skonfigurować Winampa (czego – naturalnie – nie będę opisywał ;) ).

Za foobarem2000 przemawia jednak – poza szeroko pojętym i różnie rozumianym “dźwiękiem” – coś jeszcze. Jest to po prostu szeroko pojęta “użyteczność” – od tagowania, organizację plików i folderów, przez odtwarzanie i replaygain (opiszę go wreszcie… wkrótce), aż po konwersję i kompresję.

Instalacja foobara2000 0.8.3

Kto się jednak zdecydował, niech pobierze i zainstaluje foobara2000 0.8.3.

Podczas instalacji należy pamiętać tylko o jednej rzeczy – wybrać instalację “pełną” (“full”), żeby zainstalowały się wszystkie dostępne w instalatorze wtyczki.

Instalacja wtyczek

Pobrane osobno wtyczki należy rozpakować i skopiować (sam plik DLL, chyba że dana wtyczka wymaga czegoś jeszcze) do folderu:

x:/tu_ścieżka_instalacji/foobar2000/components/

Garść uwag na początek.

W przypadku wtyczek otachana należy wybrać JEDNĄ wersję spośród dostępnych (Normal/SSE/SSE2). Wybór zależy oczywiście od posiadanego procesora. Jeśli nie wiesz co to jest SSE – odsyłam do Wikipedii. Jeśli nie wiesz któro SSE obsługuje Twój procesor – odsyłam do Googli. Jeśli nie wiesz i nie interesuje Cię ta wiedza – wersja “Normal” zadziała w każdym przypadku, ale nie jest ona zoptymalizowana (użycie procesora w czasie odtwarzania będzie większe, “optymalizacja” nie ma tu nic wspólnego z “jakością dźwięku”).

Poza tym w przypadku wtyczki foo_input_std należy zmienić nazwę pliku z foo_input_std_.dll na foo_input_std.dll i zastąpić istniejący plik.

Osobiście polecam instalację następujących wtyczek:

• foo_input_std i foo_mpg123 – są to wtyczki odpowiadające m.in. za dekodowanie strumienia MPEG (czyli np. plików MP3) oraz obsługę tagów… czemu potrzeba do tego dodatkowych wtyczek? ponieważ standardowy dekoder wersji 0.8.3 (mpglib) mimo że dobry, jest jednak nieco gorszy niż mpg123 (a jest to najlepszy dekoder jaki istnieje, patrz: stary bo stary, ale test dekoderów), poza tym dochodzi lepsza obsługa tagów ID3v2 i kilka pomniejszych rzeczy
• foo_ssrc – ta wtyczka dodaje do efektów DSP kolejny sposób na resampling dźwięku (czyli zmianę próbkowania), nie jest to wtyczka której używa się na codzień (chyba że ma się kartę Creative, ale o tym będzie niżej), jednak nie wiadomo kiedy może się przydać
• foo_read_http – ta wtyczka pozwala na zapisywanie strumienia np. radia internetowego, w dokładnie takiej postaci, jaka dociera do komputera (czyli bez kolejnej kompresji, co robi spora część “programów do nagrywania strumieni”)
• foo_dsp_extra – ta wtyczka dodaje do efektów DSP “ciekawszy” sposób na zamianę dźwięku 5.1 na stereo (istniejący w foobarze2000 filtr “5.1 do stereo” jest dość… nieefektowny), pozwala ona na zapisanie dźwięku 5.1 jako Dolby Surround lub Dolby Pro Logic II, co z jednej strony pozwala na zachowanie przynajmniej minimalnego wrażenia “przestrzenności” dźwięku podczas słuchania na słuchawkach, z drugiej pozwala na rozbicie tak przygotowanego stereo – przy użyciu odpowiedniego dekodera Dolby Surround/Dolby Pro Logic II/SRS CircleSurround – spowrotem na dźwięk 5.1

Te wtyczki są zaś są opcjonalne:

• foo_audioscrobbler – ta wtyczka pozwala na korzystanie z serwisu last.fm, jest to najnowsza wersja działająca z wersją 0.8.3, zamieściłem ją ponieważ wiele osób szukała takiej wtyczki dla właśnie wersji 0.8.3 (nie pomagam przy problemach związanych z tą wtyczką)
• foo_wmaenc – ta wtyczka pozwala na kompresję do formatu WMA, kto znajdzie dla niej użytek ten znajdzie (ja znalazłem), kto nie niech ją po prostu pominie… ważna uwaga – to jest tylko wtyczka a nie enkoder, wtyczka używa enkodera w wersji takiej, jaka jest aktualnie zainstalowana (najnowsza wersja to WindowsMedia 9.2 jeśli na komputerze zainstalowany jest WindowsMedia Player 11)
• foo_dsp_dolbyhph – ta wtyczka dodaje do efektów DSP kolejny sposób na zamianę dźwięku 5.1 na stereo, tym razem przy użyciu Dolby Headphone, czyli oficjalnego sposóbu Dolby na sluchanie dźwięku 5.1 na słuchawkach (np. podczas oglądania filmów na DVD)… komu się to podoba, na pewno będzie zadowolony (można w ten sposób przygotować utwory z dźwiękiem 5.1 do odsłuchu na słuchawkach)… ważna uwaga – wtyczka wymaga pliku dolbyhph.dll (nie pytajcie mnie o ten plik)

Konfiguracja

Po instalacji foobara2000 i wtyczek wszystko powinno działać.

Jeśli jednak coś nie działa (albo wygląda inaczej niż to opisuję), to najprawdopoodbniej: albo foobar2000 i wtyczki nie zostały zainstalowane poprawnie (np. instalacja nie była “pełna” tylko “standardowa”, któraś wtyczka nie została w ogóle zainstalowana), albo próbowano zainstalowana została inna wersja foobara2000 lub wtyczek (wtyczki z wersji 0.8.3 NIE zadziałają w foobarze2000 w wersji 0.9.x, podobnie wtyczki z wersji 0.9.x NIE zadziałają w foobarze2000 0.8.3).

Po rozwiązaniu ewentualnych problemów można uruchomić foobara2000. Interface jest spartański i nie będę go opisywał ani nie będę opisywał metod na “oskórowanie” tudzież “upięknienie” foobara2000 (podoba mi się taki jaki jest – w końcu odtwarzacz jest do słuchania a nie do oglądania).

Konfiguracja foobara2000 jest krótka, podlega generalnie zasadzie “nie przekombinować”.

Skąd się bierze dźwięk?

Niby prozaiczne pytanie… ale jak w ogóle wygląda proces odtwrazania dźwięku?

1. dźwięk jest odczytywany ze źródła (bezpośrednio z płyty CD-Audio lub dowolnego pliku)
2. jeśli źródłem jest płyta CD-Audio lub plik WAV to dźwięk jest już zapisany w postaci strumienia PCM, jeśli źródłem jest plik skompresowany (niezależnie czy bezstratnie jak FLAC czy stratnie jak MP3) jest on dekodowany do strumienia PCM (w przypadku foobara2000 do 32-bitowego strumienia PCM, a więc jest to studyjna jakość obróbki) – widać że w tym miejscu jakość dekodera MP3 ma znaczenie, ponieważ od niego zależy jakość strumienia poddanego dalszej obróbce
3. na tak powstały strumień PCM nakładane są wybrane efekty DSP, przykładowo tak prozaiczne jak regulacja głośności, typowe jak equalizer czy resampling, lub tak wyszukane jak składanie kanałów 5.1 w “przestrzenny” strumień stereo (wszystko to mam miejsce ze studyjną, 32-bitową precyzją)
4. tak przygotowany dźwięk konwertowany jest do wybranego formatu (16 lub 24-bit) i przekazywany przy pomocy wybranej wtyczki na kartę dźwiękową, skąd dociera do głośników

Wybieramy więc z menu: foobar2000 -> Preferences. Od teraz poruszamy się tylko po okienku ustawień.

Wyjście audio i format dźwięku

Przede wszystkim szukamy na drzewku po lewej Playback -> Output.

Najlepiej jest wybrać “DirectSound” lub “DirectSound v2.0″ i kliknąć Go to settings. Tam na liście wybieramy kartę dźwiękową/DAC (ważne jeśli ktoś ma w systemie kilka) oraz zaznaczamy Allow hardware mixing. Można też wybrać na liście “Podstawowy sterownik dźwięku”, co w 90% przypadków i tak będzie działać.

W przypadku problemów z “DirectSound” można wybrać “WaveOut”. Z założenia jest “kompatybilniejsze”.

Ostatnią opcją jest “Kernel Streaming”. Pozwala on na bezpośrednie przesyłanie dźwięku z foobara2000 na kartę dźwiękową z pominięciem np. Windowsowej regulacji głośności. Ta opcja może dać wyższą jakość dźwięku niż pozostałe (choćby z powodu ominięcia zabugowanej, windowsowej regulacji głośności), jednak należy mieć na uwadze dwie rzeczy: jest to opcja eksperymentalna (w nowej wersji foobara2000 zdaje sie była przez pewien czas lub wciąż jest zablokowana) i z założenia wymaga by dźwięk wychodzący z foobara2000 miał “odpowiednie” parametry, dostosowane do natywnych parametrów układów na karcie muzycznej (czyli odpowiednie: rozdzielczość i próbkowanie). Parametry te można sprawdzić w dokumentacji technicznej karty dźwiękowej.

Kolejno na drzewku wybieramy po prostu Playback.

Przede wszystkim – na razie (jeśli ktoś nie wie co to jest, żeby nie używać tego na ślepo i nie denerwować się że “ten album jest dziwnie cichy” a WindowsMedia Player/Winamp/iTunes odtwarzają go przecież głośno i poprawnie) – warto ustawić Replaygain mode na “Disabled”.

Kolejno, jeśli słuchamy tylko muzyki w formacie CD-Audio (np. FLAC i MP3) i mamy 16-bitową kartę dźwiękową, w Output data format wybieramy “16-bit fixed point”. Wybranie w tej sytuacji “24-bit fixed point” nic nie zmieni, ponieważ nie da się w ten sposób zwiększyć jakości dźwięku na wyjściu karty muzycznej. Można ją jednak – teoretycznie – w ten sposób obniżyć, jeśli 16-bitowa karta dźwiękowa spróbuje “po swojemu” (co czasem znaczy “kiepsko”, patrz: resampling w kartach Creative trochę niżej) przekonwertować dźwięk o rozdzielczości 24-bitów (których nie jest w stanie odtworzyć) do 16-bitów (które jest w stanie odtworzyć).

Jeśli zaś ktoś ma kartę 24-bitową kartę dźwiękową, to ustawienie 24-bitów nie powinno nic zmienić. Można nawet oszczędzić sobie w ten sposób jednej konwersji 16-bit do 24-bit, jeśli karta dźwiękowa i tak to robi (co można próbować sprawdzić w dokumentacji technicznej karty… o ile uda się komuś do takiej dotrzeć).

Wreszcie, jeśli mamy 24-bitową kartę dźwiękową oraz słuchamy 24-bitowego źródła (DVD-Audio, Blu-ray… a przynajmniej plików o tej jakości), to ustawienie 24-bitów jest naturalnie koniecznością. Ustawienie 16-bit sprowadzi po prostu jakość DVD-Audio do CD-Audio (nie licząc oczywiście ewentualnych różnic w staranności masteringu, dynamiki nagrania etc.).

DSP

Teraz coś, o co pewnie większość osób zapyta: “a equalizer to gdzie jest?”. Jest właśnie wśród efektów DSP.

Żeby się do nich dostać należy z drzewka po lewej wybrać Playback -> DSP Manager. Na liście “Active DSP” w prawej części okienka można – w zależności od potrzeb – umieścić kolejno “Volume Control” i pod nim “Resampler (SSRC – Otachan)”.

Dlaczego “można” a nie “trzeba”?

Ponieważ regulację głośności można równie dobrze realizować przez windowsowy panel głośności (“master volume” czyli “głośność wyjścia karty dźwiękowej” co działa zawsze – nawet przy wyborze Kernel Streaming) lub przy pomocy pokrętła na głośnikach (lub wzmacniaczu, do którego głośniki są podłączone). Oczywiście można to robić również przez foobara2000 (przy pomocy suwaka w Playback lub przycisków “+” i “-” na klawiaturze numerycznej).

Poza tym resampling “konieczny” jest tylko w dwóch przypadkach.

Po pierwsze przypadku np. “starych” kart Creative (ale nie tylko), które “na własną rękę” przeprowadzały resampling każdego strumienia dźwięku, jaki miały odtworzyć, do 48kHz (o czym można dowiedzieć się z dokumentacji technicznej karty… o ile – ponownie – uda się komuś do takiej dotrzeć). Oczywiście robiły to często z mizernym skutkiem, więc zrobienie tego już w foobarze2000 poprawiało jakość dźwięku płynącego z głośników.

Ustawienia resamplingu znaleźć można wybierając z drzewka po lewej Playback -> DSP Manager -> Resampler (SSRC – Otachan). W przypadku kart starych Creative Sample rate ustawia się na “48000 Hz”. Wybór “Top” na liście Quality nie tyle spowoduje mocno odczuwalną zmianę jakości dźwięku, ile może spowodować odczuwalny wzrost użycia procesora. Wystarczy tu “Normal”.

Po drugie można czasem natrafić na pliki o próbkowaniu przekraczającym możliwości karty dźwiękowej – przykładowo 192kHz, podczas gdy karta muzyczna radzi sobie z próbkowaniem nie przekraczającym 96kHz czy nawet (starsze) 48kHz.

Wtedy z pomocą przychodzi właśnie resampling, najprościej jest ustawić maksimum dla karty – przykładowo 96 czy 48kHz – żeby zachować z oryginalnej jakości tak wiele, jak tylko jest to możliwe.

Jeśli ktoś bardzo musi, można też dodać equalizer.

Ale co z tym DSP?

Efekty DSP (ich użyteczność oraz zastosowanie) opiszę w nastepnej części poradnika. Na początek najlepiej jest uznać że ewentualne regulacja oraz resampling wystarczają aż nadto (zasada: “nie przekombinować”)…

Ciekawostka

foobar2000 ma w rękawie jeszcze jednego asa. Jest to dithering, nakładany podczas konwersji 32-bitowego dźwięku do 16 lub 24-bitów, które to ostatecznie przekazywane są do karty muzycznej czy DAC-u. Włączenie tej opcji obarczone jest większym użyciem procesora podczas odtwarzania.

Aby włączyć dithering należy w ustawieniach foobara2000 wybrać na drzewku Playback. Tamże należy zaznaczyć pole obok Dither a następnie z listy wybrać… cóż, są różne szkoły, najprościej jest pozostawić “strong ATH noise shaping (recommended)”.

I co dalej…?

… dalej jest tylko słuchanie muzyki. Jeśli przykładowo ma ktoś zewnętrzny DAC 24/96, to wystarczy ustawić takie parametry w foobarze2000 (24-bit, resampling do 96kHz), wybrać Kernel Streaming i nie pozostaje nic innego jak słuchać… I ewentualnie używać foobara2000 do dodatkowych zadań takich jak konwersja i tagowanie (co opisywałem już tu czy tu) oraz innych ciekawych rzeczy jak np. dopiero wspomniane używanie efektów DSP (w czasie odtwarzania czy konwersji).

Tylko że po tym wszystkim aż ciężko jest uwierzyć że to jednak wcale “nie brzmi lepiej” ;)

Najlepiej nadaje się do tego foobar2000. Oczywiście w nieśmiertelnej wersji 0.8.3

Ale czym jest format AAC? Dlaczego go w ogóle używać?

… no i oczywiście jaki kodek wybrać?

Najpierw parę słów czym jest format AAC.

co to jest AAC?

Format AAC to oficjalny następca formatu MP3. Po pierwsze MP3 był częścią standardu MPEG-1, zaś AAC jest częścią standardu MPEG-4 (MPEG-2 w sumie też). Do plików MPEG-4 zaliczają się wszystkie pliki AVI (DivX/XviD) oraz BluRay i MP4 (H.264), zaś MPEG-2 to po prostu DVD.

Właśnie, nawet rozszerzenie kontenera – MP4 – wskazuje na bliskie pokrewieństwo z MP3. Z jedną ważną różnicą.

O ile MP3 to format kompresji i jednocześnie rozszerzenie pliku, o tyle tu formatem kompresji jest AAC zaś MP4 to kontener. To tak jakby trzymać kartę papieru (dane, w tym przypadku skompresowane dane) luzem albo w kopercie. W przypadku AAC jest właśnie tak – utwór skompresowany w formacie AAC może być “luzem” jako plik AAC lub zamknięty w kontenerze MP4 (jakość jest dokładnie ta sama, zaś różnica wielkości pliku jest pomijalna – 50KB to tyle co np. okładka albumu dodana do tagu).

Chciałbym tu wyrażnie zaznaczyć że plik AAC od pliku MP4 nie różni się tylko rozszerzeniem i NIE WYSTARCZY “jedynie zmienić to rozszerzenie” aby z pliku AAC zrobić plik MP4 i na odwrót. Sposób konwersji (bezstratnej) pomiędzy formatami AAC i MP4 opisuję gdzieś poniżej…

Ale że nie może być za prosto, więc wiąże się z tym kilka rzeczy…

Po pierwsze niektóre odtwarzacze czytają tylko pliki AAC, inne tylko MP4, innym zaś nie robi to żadnej różnicy.

Po drugie Apple wymyśliło sobie, że pliki MP4 będą się nazywały nie MP4 a:

• M4A jeśli zawierają muzykę (MP4 Audio)
• M4B jeśli zawierają audiobooka (MP4 Book)
• M4P jeśli są zabezpieczone (MP4 Protected)

Po trzecie format AAC dzieli się na kilka – ujmijmy to – “podformatów”.

Najpopularniejszy to AAC LC. Jeśli ktoś mówi o plikach AAC/MP4/M4A to w 99% przypadków ma na myśli AAC LC. Nazwa pochodzi od AAC Low Complexity (AAC małej złożoności) – chodzi o to, że format “nie wymaga potężnego procesora w czasie odtwarzania”… w przeciwieństwie do formatu OGG Vorbis (który do dziś nie doczekał się naprawdę wydajnego dekodera). W praktyce powoduje to, że odtwarzanie plików AAC właściwie nie różni się niczym (poza wyższą jakością dźwięku) od odtwarzania plików MP3.

HE-AAC (czasem zapisywane jako AAC+) zaś jest “rozwinięciem” AAC LC. Jest on dla AAC tym, czym dla MP3 jest mp3PRO – zasada jest zupełnie ta sama. Niskie częstotliwości (do około 8-11kHz) kompresowane są “normalnie”, zaś wysokie są kompresowane (czy raczej “odbudowywane”) przy pomocy bardzo wydajnego algorytmu SBR (Spectral band replication). Algorytm ten jest wydajny pod względem “mocy kompresji”, ponieważ pod względem “wydajności odtwarzania” czy “jakości” już niestety mniej…

HE-AAC v2 (czasem zapisywane jako eAAC+) różni się od HE-AAC tym, że kompresowana jest dodatkowo “informacja stereo”. Sam utwór stereo kompresowany jest wówczas do mono, zaś za “odtworzenie” stereo odpowiedzialny jest algorytm PS (Parametric Stereo). Ponownie algorytm ten jest wydajny jedynie pod względem “mocy kompresji”, ale nie “wydajności odtwarzania” ani “jakości”…

… więc teraz nasuwa się pytanie – po co to wszystko?

Zaletą HE-AAC i HE-AAC v2 nad AAC LC jest oczywiście to, że dźwięk można mocniej kompresować. Bitrate plików AAC (AAC LC) plasuje się zwykle w zakresie od 128kbps do 320kbps. Oczywiście nie ma technicznych przeszkód by wykorzystać pełen zakres bitrate’u, czyli od 8kbps do 500kbps… ale… zawsze jest jakieś “ale”.

W górnej części zakresu bitrate’u – podobnie jak w przypadku formatu OGG Vorbis – tak szalony bitrate jak 500kbps ociera się o bitrate plików skompresowanych bezstratnie. Jako że format AAC (podobnie jak OGG Vorbis) jest formatem stratnym, to jego jakość nigdy nie będzie taka jak jakość plików skompresowanych bezstratnie… więc raczej bezsensem jest tworzyć tak duże pliki o dyskusyjnej jakości. Drugą kwestią jest to, że dużo wcześniej przestaniemy odróżniać oryginał CD-Audio od pliku AAC. O ile plik MP3 staje się “przeźroczysty” dla przepływności 192kbps, o tyle plik AAC jest często przeźroczysty (ponownie jak OGG Vorbis) już dla 128kbps (w zastosowaniu “na codzień”, nie “do audiofilskiego odsłuchu”). Stąd “rozsądną” górną granicą jest – podobnie jak w przypadku formatu MP3 – 320kbps.

W dolnej częsci zakresu bitrate’u zaś, lepiej od AAC LC spisują się – stworzone specjalnie w tym celu – HE-AAC i HE-AAC v2. Uznaje się że HE-AAC stosuje się dla przepływności od 64kbps do 96kbps, zaś HE-AAC v2 dla 32kbps do 48kbps i nawet niżej (sic!).

Znów zwrócę uwagę na analogię z formatem OGG Vorbis. Niewiele osób o tym wie (albo zwraca na to uwagę), ale dla niskiego bitrate’u format OGG Vorbis używa także innych, “bardziej sprytnych” algorytmów takich jak Noise Shaping (odpowiedzialny – jak SBR – za kompresję wysokich tonów) oraz Channel Coupling (odpowiedzialne – jak PS – za kompresję stereo).

Jednakże pomiędzy formatem AAC a OGG Vorbis istnieje też jedna diametralna różnica.

O ile w przypadku formatu OGG Vorbis te dodatkowe algorytmy są “częścią standardu” (kiedy odtwarzacz potrafi odegrać pliki OGG Vorbis, to znaczy że potrafi odegrać także te “z włączonymi algorytmami dla niskiej przepływności”). W przypadku formatu AAC tak nie jest.

To że odtwarzacz gra pliki AAC (AAC LC) nie znaczy wcale że potrafi także odtwarzać pliki HE-AAC i HE-AAC v2. Przykładowo iPody do dziś nie odtwarzają plików HE-AAC i HE-AAC v2… choć nie żeby był ku temu powód (kto by chciał słuchać plików 64kbps mając iPoda 160GB).

Ale za to właściwie wszystkie komórki odtwarzają pliki HE-AAC (nie wszystkie odtwarzają jednak HE-AAC v2). W przypadku telefonów komórkowych jest to o tyle ważne, że nie mają one 160GB… a często ich wbudowana pamięć nie nawet 256MB (ok, w czasach kart 1GB kosztujących nieraz 10zł nie ma to większego znaczenia).

Więc pozostawiamy kwestię HE-AAC i HE-AAC v2 w spokoju (ale dla zainteresowanych jest o tym notka nieco poniżej).

Poza AAC LC, HE-AAC i HE-AAC v2 istnieją jeszcze inne typy plików AAC, ale są na tyle niepopularne, że nie będę o nich w ogóle wspominał…

Przechodzimy teraz od kwestii “dlaczego?” do kwestii “jak?”.

kodeki AAC

Kodeków AAC istnieje kilka, jednak tylko trzy spośród nich się w ogóle liczą.

http://sourceforge.net/projects/faac/

Pierwszym z nich jest FAAC, czyli Freeware Advanced Audio Coder. Wspominam o nim tylko dlatego, że kiedyś był to jedyny darmowy kodek AAC. Oczywiście wciąż można go używać i wciąż oferuje on jakość lepszą niż MP3.

Jednakże istnieją lepsze kodeki AAC. Do tego – w przeciwieństwie do formatu MP3, licencji i kodeków (np. komerycjny FhG) z nim związanych – kodeki AAC zostały w pewnym momencie udostępnione za darmo.

http://www.nero.com/eng/nero-aac-codec.html

Kolejnym – także darmowym – kodekiem jest Nero Digital Audio, który jest rozwijany przez producenta znanego programu do nagrywania płyt CD/DVD (a obecnie producenta “kombajnu multimedialnego, który kiedyś był programem do nagrywania płyt CD”).

http://www.apple.com/itunes/download/

Trzecim kodekiem jest obecny m.in. w programie iTunes kodek pochodzący z odtwarzacza QuickTime pochodzącego oczywiście od Apple (producenta iPodów, gdyby ktoś nie miał pewności ;) ).

A jak się mają do siebie jakościowo? Na podstawie ślepych testów uznaje się że “na codzień” najlepiej spisuje się kodek iTunes/QuickTime. Przykładowe podsumowanie jednego z testów brzmi:

Wynik uzyskany dla kodeka iTunes jest mniej lub bardziej zbliżony do wyniku dla kodeka Nero. Jednakże zazębiające się jedynie w niewielkim zakresie marginesy błędu tychże wyników wskazują, iż kodek iTunes jest rzeczywiście lepszy od kodeka Nero, lecz przy pewności mniejszej niż 95%.

Czyli kodek iTunes jest najlepszy i wszyscy są szczęśliwi… nie… nie do końca.

FAAC pominę. Ok, jest darmowy i niezależny, ale w końcu chodzi o jakość (a jak wynika z testu FAAC do Nero ma się jak Nero do iTunes).

Nero co prawda ma – przynajmniej sugerując się testem – nieco niższą jakość niż iTunes, jednak ma też pewne niezaprzeczalne zalety:

• żeby go używać wystarczy mieć jeden mały plik EXE (enkoder), nie trzeba instalować molocha iTunes + QuickTime
• poza “podstawowym” AAC LC, kompresuje także do HE-AAC i HE-AAC v2 (o czym było już wyżej, ale będzie też nieco niżej)

Używanie iTunes wymaga poświęcenia w postaci instalacji iTunes (któro od jakiegoś czasu “gratis” instaluje jeszcze QuickTime’a, po odinstalowaniu którego iTunes przestaje się uruchamiać), jednakże dla posiadaczy iPodów nie powinno to być wielki kłopot (dla posiadaczy innych odtwarzaczy może, ale nie musi).

Poza tym iTunes – o czym już wcześniej pisałem – nie kompresuje plików HE-AAC ani HE-AAC v2.

kompresja do formatu AAC

W kompresji do formatu AAC pomaga oczywiście nieoceniony foobar2000 0.8.3 (dBpoweramp też, ale tylko używając kodeka Nero a nie iTunes, poza tym jest prosty w obsłudze więc nie będę nic o nim pisał).

foobar2000 i Nero AAC

Aby użyć kodeka Nero, w foobarze2000 klikamy prawym przyciskiem myszy na playliście, wybieramy “Convert -> Settings…”, a następnie klikamy na “Add new” i z listy wybieramy “Commandline Encoder”.

W polu “Encoder” wskazujemy plik neroAacEnc.exe (uniwersalny) lub neroAacEnc_SSE2.exe (z optymalizacją pod SSE2 – czyli dla wszystkich nowych procesorów), które wypakowujemy z pliku ZIP pobranego ze strony Nero.

W polu “Extension” wpisujemy “mp4″ lub “m4a” (nie “aac”!).

W polu “Parameters” wpisujemy dosłownie co następuje:

-q 0.5 -if – -of %d

I z listy “Tag” wybieramy “default”.

W “display name” wpisujemy nazwę ustawienia, np. “Nero AAC”.

Czyli ma to wyglądać tak:

Do wyjaśnienia pozostaje kwestia jakości/bitrate’u.

AAC posiada dwa sposoby określenia jakości:

• wg. bitrate’u (jak MP3)
• wg. jakości/parametru “q” (jak OGG Vorbis)

W przypadku Nero AAC wygląda to tak, że fragment “-q 0.5″ zamieniamy odpowiednio na…

Jeśli chcemy ustawiać “dla jakości”, to zamiast “0.5″ wpisujemy cokolwiek od “0.1″ (niejako odpowiednik Q1 w OGG Vorbis) do “1.0″ (niejako Q10 w OGG Vorbis).  Poza tym nie wiem jak wygląda “średni bitrate” dla każdego z tych ustawień – nigdy nie chciało mi się sprawdzać bo nie używam kodeka Nero.

Jeśli chcemy ustawić “pod bitrate”, to zamiast “-q 0.5″ wpisujemy “-br 128000″, gdzie “128000″ znaczy “około 128kbps”, np. “około 320kbps” to będzie “320000″.

Kodek Nero automatycznie – w zależności od ustawionej jakości bądź bitrate’u – wybiera czy plik AAC to będzie AAC LC (czyli AAC) dla 128kbps i wyżej, HE-AAC (czyli AAC+) dla 64kbps do 112kbps i HE-AAC v2 (czyli eAAC+) dla mniej niż 64kbps albo 48kbps… prawdę powiedziawszy nie sprawdzałem.

Po ustawieniu wszystkiego wybieramy na playliście foobara2000 pliki przeznaczone do konwersji, klikamy na nich prawym przyciskiem myszy, wybieramy “Convert -> Run conversion”, z listy wybieramy “Nero AAC” i wskazujemy gdzie zapisać pliki po konwersji…

foobar2000 i iTunes AAC

Z iTunes sprawa jest nieco bardziej skomplikowana. Po pierwsze należy pobrać i zainstalować iTunes.

Aby użyć kodeka iTunes, w foobarze2000 klikamy prawym przyciskiem myszy na playliście, wybieramy “Convert -> Settings…”, a następnie klikamy na “Add new” i z listy wybieramy “Commandline Encoder”.

W polu “Encoder” wskazujemy plik iTunesEncode.exe, który wypakowujemy z poniższego pliku ZIP (nie wiem skąd można pobrać “nowszą” wersję… albo jakąkolwiek wersję… więc zamieszczam go tutaj):

iTunesEncode46.zip

W polu “Extension” wpisujemy “mp4″ lub “m4a” (nie “aac”!).

W polu “Parameters” wpisujemy dosłownie co następuje (to ma oczywiście być w całości w jednej linii!):

-e “AAC Encoder” -a “%artist%” -l “%album%” -t “%title%” -g “%genre%” -y %date% -n %tracknumber% -i %s -o %d -d

I z listy “Tag” wybieramy “none”.

W “display name” wpisujemy nazwę ustawienia, np. “iTunes AAC”.

Czyli ma to wyglądać tak:

Do wyjaśnienia pozostaje kwestia jakości/bitrate’u.

Tutaj bitrate ustawiamy bezpośrednio w iTunes (sic!), w menu: “Edit -> Preferences”, w zakładce “Advanced -> Importing”. Na liście “Setting” klikamy na “Custom”…

… i pojawia się okienko wyboru parametrów kompresji…

… w którym ustawiamy… Właśnie. Jak ustawić kompresję AAC w iTunes?

• Stereo Bit Rate – po prostu bitrate pliku po kompresji (uwaga! po ustawieniu “channels: mono” plik po kompresji będzie miał POŁOWĘ ustawionego tu bitrate’u), najlepiej ustawić 192kbps
• Sample Rate – próbkowanie, najlepiej zostawić na “Auto”
• Channels: kanały (stereo lub mono), najlepiej zostawić na “Auto” (iTunes nigdy nie zrobi pliku mono ze stereo, ale jednocześnie nie będzie robiło niepotrzebnie z pliku mono pliku stereo)
• Use Variable Bit Rate Encoding (VBR) – zaznaczenie tego spowoduje włączenie algorytmu VBR, odznaczenie spowoduje użycie algorytmu ABR, najlepiej jest to zaznaczyć
• Optimize for voice – spowoduje nałożenie na dźwięk filtru, który usunie niskie i wysokie częstotliwości a pozostawi jedynie zakres ludzkiego głosu… najlepiej jest to zaznaczyć podczas kompresji audiobooków i podcastów (pozwala to na uzyskanie zauważalnie lepszej jakości przy dla tego samego bądź nawet niższego bitrate’u)

Po ustawieniu wszystkiego w iTunes (iTunes można zostawić włączone… i tak za chwilę samo się włączy) wracamy do foobara2000, wybieramy na playliście foobara2000 pliki przeznaczone do konwersji, klikamy na nich prawym przyciskiem myszy, wybieramy “Convert -> Run conversion”, z listy wybieramy “iTunes AAC” i wskazujemy gdzie zapisać pliki po konwersji…

Uwaga! W czasie trwania konwersji nie używamy iTunes!

konwersja M4A <-> MP4

W powyższych przykładach widać że po konwersji plik będzie miał rozszerzenie M4A… a co jeśli jakiś odtwarzacz gra tylko pliki MP4? Albo odwrotnie – ustawiono MP4 a potrzebny jest plik M4A?

Sprawa jest prosta – wystarczy tylko zmienić rozszerzenie.

konwersja MP4 <-> AAC

Nieco inaczej wygląda sytuacja, kiedy odtwarzacz gra tylko pliki AAC (a po konwersji dostajemy tylko MP4).

Sprawę ratuje nieoceniony wręcz foobar2000 0.8.3 (nowsze wersje chyba tego nie mają) pozwalający na bezstratną konwersję między formatami MP4 i AAC (czyli umieszczanie bądź wyciąganie strumienia AAC w/z kontenera MP4).

Aby wydostać plik AAC z pliku MP4, na playlistę foobara2000 wrzucamy plik (bądź pliki) MP4 przeznaczone do konwersji, zaznaczamy je, klikamy na nich prawym przyciskiem myszy, z menu wybieramy “MP4 utilities -> Extract MP4 Tracks…” i wskazujemy gdzie pliki AAC mają zostać zapisane.

Aby – odwrotnie – dostać pliki MP4 z plików AAC, na playlistę foobara2000 wrzucamy plik (bądź pliki) AAC przeznaczone do konwersji, zaznaczamy je, klikamy na nich prawym przyciskiem myszy, z menu wybieramy “MP4 utilities -> Convert to MP4…” i wskazujemy gdzie pliki MP4 mają zostać zapisane.

uzupełnienie i materiały dodatkowe

• Jak wybrać optymalną jakość kompresji?
• Co to jest: CBR, VBR, ABR? – w przygotowaniu
• Dlaczego nie powinno się rekompresować muzyki? – w przygotowaniu

inne formaty kompresji

• Kompresja stratna
  • MP3
  • WindowsMedia Audio (WMA) – w przygotowaniu
  • Ogg Vorbis – w przygotowaniu
  • Musepack (MPC) – w przygotowaniu
  • ADPCM WAVE – w przygotowaniu
  • mp3PRO – w przygotowaniu
• Kompresja bezstratna
  • PCM WAVE – w przygotowaniu
  • FLAC – w przygotowaniu
  • Monkey?s Audio (APE) – w przygotowaniu
  • Lossless WMA – w przygotowaniu