Poprzednio pisząc o konfiguracji foobara2000 0.8.3 wspomniałem o efektach DSP. DSP to Digital Signal Processor, dosłownie Cyfrowy Procesor Sygnału. Na co pozwalają takie efekty i jak ich używać w foobarze2000?
Cyfrowa Obróbka Sygnału to pojęcie bardzo szerokie. Zawiera się w nim wszystko: począwszy od equalizera, przez wszelkie efekty typu SRS czy BBE, aż na zmianie ilości kanałów (np. “zrobienie 5.1 ze stereo i na odwrót”) skończywszy.
Używa się ich z różnych powodów – do poprawy brzmienia, do zniwelowania ograniczeń sprzętu na którym dokonuje się odsłuchu, wreszcie do osiągnięcia pewnych celów jak najprostszą metodą (np. automatyczne usuwanie ciszy znajdującej się pomiędzy utworami czy też odtwarzanie utworu bonusowego bez przeczekiwania 10 minut ciszy).
Jak z każdym potężnym narzędziem, z używaniem efektów DSP bardzo łatwo jest przesadzić. Zacznijmy więc od podstaw.
Podstawy używania DSP
Na początek warto wiedzieć iże efekty DSP nakładane są na dźwięk w określonej kolejności. Nazywa się to kolejką DSP. Najpierw na dźwięk nakładane są efekty które są w kolejce wcześniej, kolejno te które są w niej dalej. Trywialne ale należy o tym wiedzieć i pamiętać – że efekty nie są nakładane “naraz”.
Dlaczego jest to ważne?
Wyobraźmy sobie że mamy dwa efekty: podbicie basu i limiter. Podbicie basu odpowiada oczywiście za wzmocnienie basu, limiter zaś zapobiega przesterowaniu dźwięku (przesterowanie to wyjście poza skalę, kończy się zniekształceniem dźwięku np. trzaskami czy “charczeniem”). Oba te efekty możemy złożyć ze sobą na dwa sposoby, oto co się stanie:
- najpierw limiter potem podbicie basu – na początku i “jeszcze poprawny” dźwięk przejdzie przez limiter i nie stanie się nic, a dopiero potem bas zostanie podbity (i jest prawie pewne że dźwięk zostanie przesterowany) – czyli usłyszymy mocno zniekształcony dźwięk
- najpierw podbicie basu potem limiter – na początku bas zostanie podbity, jednak następujący po tym limiter zadba o to, żeby dźwięk nie został przesterowany – czyli zniekształcenia dźwięku zostaną wyeliminowane lub przynajmniej zminimalizowane
Wiadomo o co chodzi… dlatego właśnie należy bardzo uważać na kolejność efektów.
Jaka więc jest poprawna kolejność efektów?
Istnieje pewien szablon, według którego należy ustawiać kolejność efektów. Oto w jakiej kolejności powinne być nakładane efekty DSP:
- Resampling (zmiana częstotliwości próbkowania)
- Różne efekty (np. zmiana ilości kanałów, equalizer, wtyczki odpowiadające za “słuchanie na słuchawkach” etc.)
- Regulacja głośności (ewentualna regulacja głośności ma na celu jedynie zapobieżenie przesterowi, od regulacji “na codzień” jest gałka głośności na głośnikach lub – jeśli ktoś używa – na wzmacniaczu)
- Limiter (automat zapobiegający przesterowaniu dźwięku)
Kwestia kolejności jest więc rozwiązana. Ale nie do końca…
Jaka powinna być kolejność “różnych efektów”?
Cóż… to już zależy od konkretnego przypadku i konkretnych efektów.
Jeśli przykładowo chcemy “po prostu złożyć dźwięk 5.1 do stereo” (np. do słuchania na słuchawkach albo tylko dwóch głośnikach), to skoro chcemy użyć equalizera, to chyba dźwięk już po złożeniu nam nie odpowiada, więc equalizer nakładamy już po złożeniu (kolejność: najpierw 5.1 do stereo potem equalizer).
Z drugiej strony są wtyczki które złożenie 5.1 do stereo robią w sposób dość wyrafinowany np. nie tyle do stereo co do DPL czy “dźwięku binauralnego”, wtedy na tak powstały dźwięk raczej nie należy nakładać equalizera (chociaż oczywiście można, jednak taki dźwięk nie jest już zgodny z zamysłem twórcy danego efektu), więc lepiej było by go nałożyć na sześć oryginalnych kanałów (kolejność: najpierw equalizer potem 5.1 do stereo).
Kiedy efekty DSP są nakładane?
Używanie efektów DSP w czasie kompresji
Efekty DSP nakładane są na dźwięk “na żywo”, bezpośrednio w czasie odtwarzania. Pisałem o tym poprzenio w punkcie Skąd się bierze dźwięk.
A co jeśli chcielibyśmy takie efekty nałożyć na dźwięk w czasie kompresji?
Przykładowo aby odsłuchać na przenośnym odtwarzaczu album, który mamy w 5.1, musimy zamienić dźwięk 5.1 na stereo i skompresować do MP3.
W takim przypadku foobar2000 znakomicie upraszcza nam sprawę, ponieważ wystarczy przejść do menu foobar2000 -> Preferences i znaleźć na drzewku po lewej Components -> Discwriter. Tam zaznaczamy pole wyboru przy opcji Use DSP. Dzięki temu efekty DSP będą nakładane na dźwięk nie tylko w czasie odsłuchu, ale także w czasie kompresji bądź konwersji dźwięku.
Pozostaje jeszcze wyjaśnienie opcji Don’t reset DSP between tracks. Otórz niektóre efekty mają wpływ nie tylko na bierzący utwór ale także na kolejny, przykładowo efekt “płynne przejście pomiędzy utworami”. Zaznaczenie tej opcji pozwala takim efektom pracować poprawnie. Ale uwaga – nie należy tej opcji pozostawiać włączonej bez potrzeby. Niektótre efekty zachowują się odwrotnie i nie działają poprawnie kiedy opcja ta jest włączona.
Konfiguracja efektów DSP
Aby przejść do konfiguracji efektów DSP w foobarze2000 należy przejść do menu foobar2000 -> Preferences i znaleźć na drzewku po lewej Components -> Playback -> DSP Manager. Tam widać dwie kolumny.
Pierwsza kolumna to Active DSPs w której znajdują się aktywne w danym momencie efekty DSP (kolejka DSP). Efekty nakładane są od góry, ponownie przypominam że ważna jest kolejność.
Druga kolumna to Available DSPs, czyli dostępne efekty DSP. Ta lista jest oczywiście alfabetyczna.
Niektóre efekty mają swoje własne ustawienia, efekty które mają własne ustawienia można znaleźć na drzewku po lewej tuż pod DSP Manager. Przykładowo efekt equalizer ma własne ustawienia (w końcu musi mieć), ale limiter zwykle nie ma.
Efekty zaczynają działać natychmiast lub prawie natychmiast, często dodanie/usunięcie aktywnego efektu zaznaczone jest trzaskiem lub chwilą ciszy (więc nie da się delikatnie włączać/wyłączać efektu żeby usłyszeć jak działa).
Opis efektów DSP dostępnych w foobarze2000
Co więc konkretnie możemy osiągnąć przy pomocy wtyczek dostępnych w foobarze2000?
Różne mniej lub bardziej pożyteczne rzeczy. Przeczytajcie poniższą listę i zastanówcie się czy któryś z tych efektów będzie w danym momencie przydatny…
Przypominam że aby ta lista była akuratna, należy mieć foobara2000 w wersji 0.8.3 special zainstalowanej na “full”. Efekty, które nie są standardowe, są opatrzone odpowiednim komentarzem (z linkiem, skąd można dany efekt pobrać).
Efekty z wersji 0.8.3 nie zadziałają w wersji 0.9.x i na odwrót, efekty z wersji 0.9.x nie zadziałają w wersji 0.8.3.
Pliki DLL z efektami kopiuje się do folderu components znajdującego się w folderze, w którym został zainstalowany foobar2000 (co już opisywałem).
1. Resampling
Do czego w ogóle przydaje się resampling?
Tak jak już to opisywałem, niektóre karty dźwiękowe (niektórzy twierdzą iż wręcz wszystkie poza tymi na układzie VIA Envy24) robią automatyczny resampling do pewnej, “standardowej” dla nich częstotliwości próbkowania. Przykładowo stare karty Creative robiły resampling wszystkiego co odtwarzały do 48kHz.
Problem polega na tym, że robiły to kiepsko. W pewnych – dość specyficznych ale nie niemożliwych – sytuacjach było to wyraźnie słychać. Dlatego lepiej jest poświęcić trochę mocy obliczeniowej procesora i wyręczyć kartę dźwiękową, robiąc resampling we własnym zakresie – lepiej.
Poza powyżej opisanym efektem (zapobieganie zniekształceniom spowodowanym przez kartę dźwiękową) i wbrew temu co wiele osób sądzi, resampling sam w sobie NIE POPRAWIA BRZMIENIA… chyba że w połączeniu z efektami typu Tube Sound – o czym niżej (a co i tak jest kwestią mocno dyskusyjną).
Oczywiście wybieramy JEDEN resampler.
Resampler (PPHS) – podstawowy, szybki resampler.
Resampler (SSRC) – wolniejszy, ale uważany za dokładniejszy.
Resampler (SSRC – Otachan) – (plik foo_dsp_ssrc do pobrania stąd) to co wyżej, ale z optymalizacjami by Otachan.
2. Różne efekty
Tu należy cała masa najprzeróżniejszych efektów. Trzeba uważać żeby nie przekombinować i nie próbować wszystkiego naraz…
4Front EQ10 – (do pobrania stąd) jeśli standardowy equalizer to dla kogoś za mało, można sobie pobrać alternatywny equalizer. Czy będzie lepszy? Na pewno będzie inny…
4Front Headphones – (do pobrania stąd) wiele osób uważa słuchanie muzyki na słuchawkach za męczące dla uszu. Efekt ten upodabnia dźwięk płynący ze słuchawek brzmi do dźwięku z głośników. Podobny efekt to Dolby Headphone.
Convert 5.1 to stereo – robi dokładnie to, co mówi nazwa. Składa w bardzo prosty sposób składa dźwięk 5.1 do stereo (lewy przedni kanał, lewy otaczający i “połowa centralnego” idzie do lewego kanału, prawy przedni, prawy otaczający i “połowa centralnego” idzie do prawego kanału, woofer rozkładany jest pomiędzy kanały lewy i prawy).
Convert 5.1 to Dolby Surround – (plik foo_dsp_extra do pobrania stąd) składa dźwięk 5.1 do Dolby Surround, czyli do stereo, które zachowuje część “wrażenia przestrzenności” i do tego – przy zastosowaniu odpowiedniego dekodera – daje się ponownie rozłożyć na 4 kanały (lewy, centralny, prawy i otaczający).
Convert 5.1 to Dolby Pro Logic II - (plik foo_dsp_extra do pobrania stąd) składa dźwięk 5.1 do Dolby Pro Logic II, czyli do stereo, które zachowuje część “wrażenia przestrzenności” (więcej niż w przypadku Dolby Surround) i do tego – przy zastosowaniu odpowiedniego dekodera – daje się ponownie rozłożyć na 5 początkowych kanałów (lewy przedni, prawy przedni, centralny, lewy otaczający, prawy otaczający).
Crossfader – czyli “płynne przejście między utworami”. Można ustawić jak długo ma trwać to przejście.
Dolby Headphone wrapper – (plik foo_dsp_dolbyhp do pobrania stąd) podobnie jak 4front Headphones pozwala na upodobnienie dźwięku płynącego ze słuchawek do dźwięku z głośników, tym razem jesto efekt opracowany w laboratoriach Dolby. Wtyczka ta pozwala także na symulowanie odsłuchu dźwięku 5.1 (efektu tego używa się często podczas oglądania filmów na DVD). Do działania wtyczka ta wymaga pliku dolbyhph.dll i bez niego działać nie będzie.
Equalizer – każdy wie co to jest i do czego służy, foobar2000 ma standardowo 18-pasmowy equalizer.
Gap killer – pozwala na usuwanie ciszy między utworami. Przydatny w przypadku źle zripowanych utworów, które powinne zostać odegrane bez przerw, jednak na początku bądź kńcu utworu znalazła się niepotrzebna chwila ciszy. Można ustawić długość wycinanej ciszy oraz czy “wygładzić” miejsce, z którego cisza została wycięta (żeby nie było słychać w tym miejscu trzasku). Podobnie działa efekt Skip silence.
Reverse stereo channels – jeśli ktoś pomylił ustawienie głośników (lewego z prawym) a nie chce się nam ich przestawiać bądź zamieniać wtyczek…
Simple surround – najprostszy z efektów “uprzestrzenniania dźwięku”, odwraca po prostu fazę jednego z kanałów.
Skip silence – podobny do efektu Gap killer, ale wycina ciszę nie tylko z początku i końca utworu, ale także z jego środka. Do czego taki efekt może być przydatny? Przykładowo do automatycznego odtwarzania “bonusowych utworów” znajdujących się na płycie po dajmy na to 10 minutach ciszy za ostatnim utworem.
Tube Sound – (plik foo_dsp_tube do pobrania stąd) jest to efekt-ciekawostka, niech każdy sam sprawdzi czy to właściwie działa… Efekt ten pozwala na symulację ciepłego brzmienia wzmacniaczy analogowych (wraz z ich charakterystycznymi zniekształceniami) oraz “miękkiego limitera”, którym charakteryzuje się sprzęt analogowy. Ponadto ma dodawać parzystą harmoniczną (nawet jeśli jest wyższa niż 20kHz), więc autor zaleca ustawienie resamplingu na 88,2kHz lub 96kHz (o ile oczywiście karta dźwiękowa to obsługuje).
3. Regulacja głośności
Aby wbudowana w foobara2000 regulacja głośności w ogóle działała, na liście aktywnych efektów DSP musi znaleźć się Volume Control.
4. Limiter
Limiter ma za zadanie pilnować, żeby poprzednie efekty nie spowodowały przesterowania (trzasków, “charczenia”) dźwięku. Może to zostać zrealizowane na wiele sposobów.
Advanced Limiter – zaawansowany limiter, odczytujący próbki dźwięku “do przodu” (a nie pracujący tylko na bieżącej próbce) i modyfikujący dynamicznie wzmocnienie tak, by nie dopuścić do przesterowania i zniekształcenia dźwięku. Jest bardzo przydatny (a wręcz niezbędny) jeśli używamy ReplayGain – o czym napiszę innym razem, na razie to jedynie sygnalizuję.
Soft clipping limiter – prosty limiter. Nie dopuszcza do przesterowania, nie modyfikuje dźwięku tak mocno jak Advanced limiter, ale w pewnych sytuacjach może powodować “miękkie” zniekształcenia dźwięku.
Tube Sound – opisany powyżej, każdy musi sam sprawdzić czy to właściwie działa jak należy… z założenia ma symulować analogowy limiter.
Kombinowanie z efektami DSP
Efekty DSP istnieją po to żeby ich używać, ale nie nadużywać.
Przypominam więc o pożytecznej zasadzie, że efekty wypróbowuje się pojedynczo (np. dodaje pojedynczy efekt i słucha czy i co właściwie zmienił).
Dzięki temu łatwo można wyeliminować ten konkretny, który psuje dźwięk. Albo odwrotnie, wskazać ten, który ma na dźwięk dobry wpływ.
Tags: foobar2000
Drzewko przy ocenach nie dziala :P
“resampling sam w sobie NIE POPRAWIA BRZMIENIA? ”
O ile karta nie resampluje dźwięku, tylko kiepsko. A tak było na kartach Live! i właśnie foobar2000 rozwiązywał ten problem. To chyba właśnie od tej historii zaczęły się opowieści, że foobar2000 daje lepszą jakość dźwięku, które to dla Live!’a były jak najbardziej prawdziwe.
przecież już drugi raz napisałem to, co właśnie napisałeś (pierwszy raz w pierwszej części “poradnika foobara2000 0.8.3″)
… że foobar2000 nie “poprawia” dźwięku wyciągając 200% możliwości sprzętu), tylko pozwala właśnie na wykorzystanie możliwości w pełni, czyli w 100%, co faktycznie czasem słyszane jest jako “poprawa” (“bo do tej pory grało gożej”) ale źle interpretowane
zaś w przypadku resamplingu – ludzie myślą że sam fakt użycia resamplingu przywróci utracone częstotliwości, podczas gdy tak nie jest
a tak naprawdę wiele osób tego nie słyszy i sugeruje się entuzjastycznymi opiniami innych (typu: “zainstalowałem foobara2000 i moje życie zmieniło się na lepsze” ;) )
[...] (przy pomocy foobara2000 – w ustawieniach kompresji należy wybrać “używaj DSP” co już opisywałem) utworu przepuszczonego przez X-cita do np. pliku MP3 do słuchania na [...]
W Foobarze standardowo obecna jest wtyczka “Convert stereo to 4 channels”. Czy da się przekonwertować stereo do 5+1 albo przynajmniej przekierować niskie częstotliwości na Subwoofer (oczywiście na fo 0.8.3)?
Chyba sie to Channel Mixer nazywa, trzeba poeksperymentować!
wyżej wymieniona wtyczka to proste “skopiuj lewy kanał do obu lewych głośników, takowoż prawy”
do zrobienia 5.1 ze stereo służy wtyczka – ile dobrze pamiętam nazwę – “channel mixer”… pozwalała ona na dowolną zmianę ilości kanałów (np. stereo do 5.1 albo do 5.0 jeśli nie masz woofera bo masz potężne przednie kolumny etc.), do tego robi to nieźle (np. do tylnych kanałów wysyła kanał “otaczający” a nie po prostu kopię przednich) i tak dalej…
Thx. Znalazłem to w ustawieniach. Stosunkowo dobrze pracuje ta wtyczka dzięki czemu tylne głośniki nie nudzą się, no i jak siedzę sobie na środku pokoju to mam trochę dźwięku z boków a nie tylko z przodu (choć głośniki to tylko zwykły zestaw Creativa 5+1).